Olejek eteryczny anyżowy – właściwości, zastosowania i ciekawostki

Z jakiej rośliny pochodzi i jak jest pozyskiwany?

Olejek anyżowy pozyskiwany jest z … dwóch różnych roślin – biedrzeniec anyż (Pimpinella anisum) – z rodziny selerowatych (Apiaceae), pochodzącej z regionu Morza Śródziemnego i Azji Południowo-Zachodniej i anyżu gwiaździstego (Illicium verum), choć ich zapachy i właściwości są niemal identyczne – to zupełnie różne gatunki. Drobne białe kwiaty biedrzeńca anyżu są zebrane w baldachy, a nasiona to sercowo-jajowate rozłupnie o bardzo intensywnym aromacie i słodko-korzennym smaku. Anyż gwiaździsty to drzewo rodzące owoce o charakterystycznym gwiazdkowym kształcie.

Olejek eteryczny uzyskuje się metodą destylacji z parą wodną z nasion (owoców) anyżu. Proces ten pozwala na zachowanie pełni aktywnych związków roślinnych, z których najważniejszym jest anetol – odpowiedzialny za charakterystyczny zapach i większość właściwości terapeutycznych olejku.

Właściwości zdrowotne olejku anyżowego

Olejek anyżowy ma szerokie spektrum działania prozdrowotnego ze względu na jego składniki, szczególnie anetol, metylochawikol, limonen.

Charakterystyczne działanie:

Działanie wykrztuśne – wspomaga oczyszczanie dróg oddechowych, dlatego znajduje zastosowanie przy przeziębieniach, kaszlu i zapaleniu oskrzeli. Często stosowany jest w produkcji popularnych pastylek na gardło (neo angin, etc)
Działanie rozkurczowe i trawienne – łagodzi wzdęcia, niestrawność, kolki, aerofagię. Tradycyjnie stosowany w problemach żołądkowo-jelitowych. Wykorzystuje się go w pediatrii, aby ułatwić maluszkom pozbyć się nadmiaru gazów z brzuszka 🙂
Właściwości antybakteryjne i przeciwgrzybicze – anetol wykazuje silne działanie przeciw drobnoustrojom, co czyni go naturalnym środkiem dezynfekującym.
Wspomaganie laktacji – wykorzystywany w ziołolecznictwie jako galaktogog (substancja wspierająca produkcję mleka).
Wpływ na nastrój – działa delikatnie uspokajająco, może łagodzić napięcie i poprawiać nastrój.

Zastosowania olejku anyżowego

Olejek anyżowy można wykorzystywać na wiele sposobów:

Aromaterapia – kilka kropel w kominku zapachowym lub dyfuzorze działa rozluźniająco, sprzyja koncentracji i łagodzi stres.
Masaże – w połączeniu z olejem bazowym (np. migdałowym) działa rozgrzewająco i rozluźniająco na mięśnie.
Kąpiele lecznicze – dodany do kąpieli może wspomagać trawienie i redukować napięcie nerwowe.
Środek na problemy trawienne – wziewnie, transdermalnie, choć stosowany jest także w przemyśle spożywczym.
Kosmetyka naturalna – dodawany do mydeł i balsamów jako składnik o działaniu antyseptycznym i aromatyzującym.

Ciekawostki o anyżu

Starożytne zastosowania – już Egipcjanie, Grecy i Rzymianie znali i cenili anyż za jego właściwości lecznicze. Hipokrates polecał go na kaszel, a Rzymianie żuli nasiona anyżu jako środek odświeżający oddech.
Symbol ochronny – w średniowieczu anyż uważano za roślinę chroniącą przed złymi duchami i chorobami.
Składnik likierów – anyż jest bazą dla wielu znanych alkoholi, jak ouzo, raki, pastis czy sambuca.
Naturalny afrodyzjak – niektóre tradycje przypisują anyżowi działanie pobudzające.

5. Olejek anyżowy a bezpieczeństwo zwierząt domowych

W przypadku psów i kotów należy zachować szczególną ostrożność.

Dla psów: W bardzo małych ilościach olejek anyżowy bywa wykorzystywany w szkoleniu i zabawie (np. w zabawkach zapachowych), ale jego stosowanie musi być ściśle kontrolowane. Zbyt duża ilość może powodować zaburzenia neurologiczne, wymioty, a nawet drgawki.
Dla kotów: Koty są szczególnie wrażliwe na olejki eteryczne, ponieważ ich wątroba nie metabolizuje niektórych związków chemicznych obecnych w olejkach (w tym anetolu). Nawet niewielka ekspozycja (np. poprzez dyfuzor) może być dla kota toksyczna – objawy obejmują ślinienie się, trudności z oddychaniem, ataki drgawkowe.

Podsumowując: olejek anyżowy nie jest bezpieczny dla zwierząt domowych, zwłaszcza kotów. Jeśli mamy pupila w domu – najlepiej unikać jego stosowania lub używać go wyłącznie w dobrze wentylowanych pomieszczeniach, do których zwierzęta nie mają dostępu.

Podsumowanie

Olejek eteryczny anyżowy to niezwykle interesujący składnik naturalnej apteczki – pomocny przy problemach trawiennych, oddechowych czy napięciu nerwowym. Jego intensywny aromat ma zarówno zwolenników, jak i przeciwników, ale nie sposób odmówić mu wszechstronnych właściwości. Warto jednak pamiętać o przeciwwskazaniach i zachować ostrożność, szczególnie w kontekście domowych zwierząt.

bibliografia:

Najcenniejsze olejki eteryczne; Anna Lis, monografie Politechniki Łódzkiej, Łódź 2020

Olejki eteryczne w aromaterapii. Podręcznik dla praktyka; Marcel Lavabre, 2024

Essential Oil Safety: A Guide for Health Care Professionals, Robert Tisserand, Rodney Young, 2013

A jak anyż :)